Sil bemordan yuqadi
Ko'pchilik silni hamon irsiy kasallik deb hisoblaydi, mutaxassislar esa sil ota-onadan bolaga genlar orqali o'tmasligini aytadi. Sil yuqumli kasallik: o'z vaqtida davolanmasa, atrofdagilarga tez tarqalishi mumkin.
Bir oilada bir necha kishining kasallanishiga birga yashash sabab bo'ladi
Oila a'zolari birga yashab, yaqin muloqotda bo'lib, bir havodan nafas oladi. Shu bois sil ba'zan bitta oilaning bir necha a'zosida uchraydi. Respublika ixtisoslashtirilgan ftiziatriya va pulmonologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi shifokori Nargiza Parpiyevaning tushuntirishicha, bemorning yaqinlari u bilan ko'p muloqotda bo'lgani uchun kasallikni boshqalarga qaraganda ko'proq yuqtirib oladi, shuning uchun sil ba'zan oilaviy kasallikdek ko'rinadi.
Kasallikni bakteriyalar keltirib chiqaradi, lekin ularni yuqtirgan har bir kishi kasal bo'lavermaydi
Silni juda mayda bakteriyalar, ya'ni sil tayoqchalari keltirib chiqaradi. Ular ko'pincha o'pkani zararlaydi. Ba'zan ko'z, miya, suyak, bo'g'im, buyrak, ichak va boshqa a'zolar ham shikastlanadi.
Bu bakteriyalar organizmiga tushgan har bir odamda ham kasallik rivojlanavermaydi. Bu immunitetga bog'liq: immunitet qanchalik zaif bo'lsa, kasal bo'lish ehtimoli shunchalik yuqori.
Nargiza Parpiyevaning aytishicha, silni quyidagi hollarda yuqtirib olish mumkin:
- o'pka sili bilan og'rigan odam bilan bir xonadonda yashaganda;
- u bilan uzoq muloqotda bo'lganda;
- bemor ko'chaga tupurgan balg'am qurib, undagi bakteriyalar havoga ko'tarilgan bo'lsa, o'sha havodan nafas olganda.
Xavfni sezilarli oshiradi:
- chekish, giyohvandlik va spirtli ichimliklar;
- yetarli dam olmaslik va tartibsiz ovqatlanish;
- OIV yoki OITS.
Kasallik belgilari: holsizlik, isitma, yo'tal, ozib ketish, nafas siqilishi, asabiylashish, shamollash alomatlari, hayotiy muhim a'zolar faoliyatining buzilishi.
O'zbekistonda silni aniqlash va davolash bepul
Silni aniqlash ham, davolash ham to'liq bepul. Davolash 6 dan 8 oygacha davom etadi. Shu vaqt davomida bemor shifokor buyurgan dorilarni ichishni bir marta ham to'xtatmasligi kerak.
Tug'ruqxonada chaqaloqlar BTsJ vaksinasi bilan emlanadi. Shifokorlarning aytishicha, oradan 5 dan 7 yilgacha vaqt o'tgach, emlash ta'siri susayadi, shuning uchun ota-onalar farzandini yiliga bir marta shifokorga ko'rsatib turishi kerak.
Shifokorlar uyda quyidagilarni maslahat beradi:
- xonalarni tez-tez shamollatib turish;
- xonalarga quyosh nuri tushib turishiga e'tibor berish;
- xona va jihozlardagi changni nam latta bilan artish;
- to'shak, ko'rpa, yostiq va yuvish qiyin bo'lgan boshqa buyumlarni oftobda quritish;
- duch kelgan joyga tupurmaslik.
O'zbekistonda 10 yil ichida sildan o'lim kamida 75 foizga kamaydi
Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti silga oid 2026-yilgi Global hisobotni e'lon qildi. Tashkilot hisob-kitobiga ko'ra, 2025-yilda dunyoda taxminan 10,6 million kishi silga chalingan, 1,13 million kishi vafot etgan. 2015-yildan 2025-yilgacha dunyoda sildan o'lim 35 foizga, kasallanish esa 14 foizga kamaygan.
O'zbekistonda shu davrda sildan o'lim kamida 75 foizga qisqargan. Bunday pasayish tashkilotning silga barham berish strategiyasidagi maqsadli ko'rsatkichlardan biri hisoblanadi. Mamlakatda GeneXpert kabi molekulyar-genetik testlar keng joriy etilgan. Ular bir necha soat ichida bakteriyalarni topib, ularning asosiy dorilarga, jumladan rifampitsinga chidamliligini aniqlaydi. Oddiy usullarda bunga bir necha hafta ketardi.