O'zbekistonda bolalardagi onkologik kasalliklarning atigi 28 foizi erta bosqichda aniqlanmoqda
2025-yilda O'zbekistonda bolalarda onkologik va gematologik kasalliklarning 2534 ta holati birinchi marta ro'yxatga olindi. Ulardan 710 tasi, ya'ni 28 foizi birinchi va ikkinchi bosqichda aniqlangan. Bu haqda sog'liqni saqlash vaziri Eldor Adilov 11-noyabr kuni Oliy Majlis Qonunchilik palatasidagi «Hukumat soati»da ma'lum qildi.
Qonunchilik palatasi ma'lumotiga ko'ra, 2023-yilda holatlarning 23 foizi erta bosqichda aniqlangan. Ikki yil ichida bu ulush 5 foiz bandga oshgan. Bolalar saratoniga qarshi kurash bo'yicha 2025-yildan 2030-yilgacha mo'ljallangan milliy dastur 2030-yilga borib bu ulushni 65 foizga yetkazishni talab qiladi. Dastur prezidentning 2025-yil 19-maydagi PQ-186-son qarorida belgilangan. Vazir bu maqsadga erishish juda qiyin bo'lishini tan oldi.
Ommaviy tekshiruv bolalardagi saratonni topishga kam yordam beradi
Vazirning aytishicha, bolalardagi onkologik kasalliklarning aksariyatini kattalardagidan farqli o'laroq ommaviy tekshiruv (skrining) orqali aniqlash qiyin. Shu bois vazirlik birlamchi tibbiy yordamdagi oilaviy shifokorlar, pediatrlar va hamshiralarga tayanmoqda. Ular xavfli belgilarni o'z vaqtida payqab, bolani kechiktirmay ixtisoslashtirilgan muassasaga yo'naltirishi kerak.
«Yashil yo'lak» tezkor yo'nalishi hozircha faqat ikki joyda ishlayapti
«Yashil yo'lak» saratonga shubha qilingan bolalarni tez tekshirib, tashxis qo'yib, ixtisoslashtirilgan tibbiyot muassasasiga yo'naltirish uchun kerak. Vazirlik ma'lumotiga ko'ra, kasallikka shubha tug'ilgan kundan ixtisoslashtirilgan davolash boshlanguncha o'tadigan muddat avval 130 dan 160 kungacha cho'zilgan bo'lsa, hozir 10 dan 18 kungacha qisqargan.
Tizim hozircha sinov tariqasida faqat Samarqand shahri va Ishtixon tumanida ishlamoqda. Unga Samarqanddagi 20 ta va Ishtixon tumanidagi 29 ta oilaviy poliklinika ulangan. «Adolat» sotsial-demokratik partiyasi fraksiyasi deputati Nodira Jonbekovaning aytishicha, joylarda «Yashil yo'lak» to'liq va samarali ishlamayapti. Vazir tizimni amalda qo'llash hozircha qiyin kechayotganini tan oldi.
Tizim kasal bolaning bir tibbiyot muassasasidan boshqasiga o'tishini elektron shaklda kuzatib boradi. Vazirning so'zlariga ko'ra, saratonga shubha qilingan bola 48 soat ichida tegishli viloyat tibbiyot markaziga yetib borishi kerak. Oila bu muddatda u yerga murojaat qilmasa, oilaviy shifokorga xabar beriladi. Zarur bo'lsa, tibbiyot xodimlari bolaning uyiga borishadi.
Tizimni bosqichma-bosqich Samarqand viloyatining barcha tuman va shaharlariga, shuningdek, Xorazm, Buxoro, Andijon, Farg'ona va Navoiy viloyatlariga kengaytirish rejalashtirilgan. Sinov loyihasi natijalari 1-dekabrgacha hukumatga taqdim etilishi kerak.
Ro'yxatga olingan holatlar kasallanish xavfidan tezroq ko'paygan
2022-yildan 2025-yilgacha birinchi marta ro'yxatga olingan holatlar soni 1560 tadan 2534 taga yetdi. Bu 974 taga yoki 62,4 foizga ko'p. Shu davrda dispanser hisobidagi bolalar soni 5284 nafardan 7897 nafarga, ya'ni qariyb 49,5 foizga ko'paydi.
Vazirning ta'kidlashicha, bu o'sishni faqat bolalar ko'proq kasal bo'layotgani bilan izohlab bo'lmaydi. Raqamlarga bolalar sonining o'zgarishi, diagnostika imkoniyatlari va bemorlarni hisobga olish qamrovi kengaygani ham ta'sir qilmoqda. Bu omillar hozir alohida o'rganilyapti. Demak, ro'yxatga olingan holatlar soni kasallanish xavfiga qaraganda ko'proq oshgan. Kasallanishni baholash uchun bolalar soni va diagnostika qamrovi qanday o'zgarganini hisobga olish kerak.