Firibgarlar WhatsApp akkauntini buzib, egasi nomidan tanishlaridan pul so'ramoqda
Kiberxavfsizlik mutaxassislarining ogohlantirishicha, WhatsApp akkauntlarini buzish va firibgarlikka urinish holatlari ko'paymoqda. Jinoyatchi akkauntni egallab olib, egasi qanday yozsa, xuddi shunday yozishga harakat qiladi. Keyin kontaktlar ro'yxatidagi odamlarga shoshilinch qarz kerakligini yozib, pulni bank hisobraqamiga o'tkazib berishni so'raydi. Bu haqda 2026-yil 3-noyabrda Express Tribune gazetasi Anadolu agentligiga tayanib xabar berdi. Agentlik ma'lumotiga ko'ra, hujumlarning tobora xavfli usullari Turkiyada ham, butun dunyoda ham paydo bo'lmoqda.
Messenjerda tanishingiz pul so'rasa, mutaxassislar avval u bilan boshqa yo'l orqali bog'lanib, rostdan ham o'zi yozayotganiga ishonch hosil qilishni maslahat beradi.
Jinoyatchilar akkauntlarga besh xil yo'l bilan kiradi:
- fishing havolalar va aldov, ya'ni ijtimoiy muhandislik orqali;
- eskirgan ilovalar va operatsion tizimlardagi zaif joylar orqali;
- zararli dasturlar yordamida;
- soxta QR-kodlar yordamida;
- begona kompyuterlarda ochiq qolib ketgan WhatsApp Web seanslari orqali.
Bunday hujumlar WhatsApp'dan tashqari boshqa ilovalarga ham xavf soladi. Istanbul tijorat universitetida kiberxavfsizlik dasturiga rahbarlik qiladigan Ibrohim Gunduzgilning aytishicha, Telegram va shunga o'xshash ilovalardagi faol seanslar ham xuddi shu yo'l bilan egallab olinadi. Egasi messenjerdan odatdagidek foydalanib, hech narsani sezmay yuraveradi, jinoyatchi esa shu paytda akkauntga boshqa qurilmadan kiradi. Shu bois telefonni ham, kompyuterlarni ham, akkauntga ulangan boshqa barcha qurilmalarni ham himoya qilish kerak.
Akkauntlarni buzishda foydalaniladigan zaif joylar Android'da ham, iOS'da ham bor. Biroq so'nggi xabarlarga ko'ra, ular dasturiy ta'minoti uzoq vaqtdan beri yangilanmagan iOS qurilmalarida aniqlanmoqda.
Gunduzgil messenjer foydalanuvchilariga akkauntni oldindan himoyalab qo'yishni maslahat beradi:
- ikki bosqichli tekshiruvni va boshqa qo'shimcha himoya vositalarini yoqing;
- SMS yoki boshqa yo'l bilan keladigan tasdiqlash kodlarini hech kimga aytmang;
- ilovadagi ulangan qurilmalar va faol seanslar ro'yxatini tekshirib, notanish qurilmalarni uzib qo'ying. WhatsApp'da buning uchun «Bog'langan qurilmalar» menyusini ochib, qurilmani tanlang va «Chiqish» tugmasini bosing;
- ilovalarni ham, telefonning operatsion tizimini ham muntazam yangilab turing.
Akkaunt buzilgan bo'lsa, egasi darhol unga qayta kirib olib, yaqinlarini ogohlantirishi kerak. Telefonda internetni o'chirib qo'yishning o'zi yetmaydi, chunki jinoyatchi akkauntga boshqa qurilmadan kirishi mumkin. Akkauntni qanday qaytarib olish WhatsApp yordam markazida yozilgan. WhatsApp'ga telefon raqamingiz bilan qaytadan kirib, SMS yoki qo'ng'iroq orqali keladigan olti xonali kodni kiriting. Qayta ro'yxatdan o'tganingizdan keyin boshqa barcha qurilmalar akkauntdan chiqib ketadi. Faqat parolni almashtirsangiz, jinoyatchi akkauntda qolaveradi. Agar u ikki bosqichli tekshiruvni yoqib qo'ygan bo'lsa va siz PIN-kodni bilmasangiz, 7 kun kutib, keyin qayta urinib ko'rishingizga to'g'ri keladi.
Shu universitetning kompyuter dasturlash kafedrasi mudiri Sabri Erdemirning aytishicha, jabrlangan odam dalillarni saqlab, bank va politsiyaga murojaat qilishi kerak. Buning uchun:
- shubhali xabarlarning skrinshotlarini, havolalarni, telefon raqamlarini, pul o'tkazish so'ralgan bank rekvizitlarini, o'tkazma cheklarini, shuningdek voqea sodir bo'lgan sana va vaqtni saqlab qo'ying;
- telefonni zavod sozlamalariga qaytarmang, ilovalarni o'chirmang va barcha yozuvlarni saqlang: telefonda hujum izlari qoladi, ular esa jinoyatchilarni topishga yordam beradi;
- pul allaqachon yo'qolgan bo'lsa, darhol bank bilan bog'laning;
- pul yo'qolmagan bo'lsa ham, politsiyaga ariza bering: saqlangan dalillar aybdorlarni topishga yordam berib, buzilgan akkauntdan qayta foydalanishga yo'l qo'ymaydi.