Qarz olayotganda tilxatdagi summani tekshiring: sudda aynan shu qog‘oz hal qiladi
Qarz bergan odam tilxatga haqiqatda berilganidan bir necha baravar katta summani yozdirib olsa, sudda hal qiluvchi hujjat aynan shu qog‘oz bo‘lib qoladi. Bunday sxema haqida oldindan bilib qo‘yish foydali.
Odatda hammasi shunday boshlanadi. Pulga qattiq muhtoj odamga tez, ortiqcha savol-javobsiz qarz berishadi. Qarz oluvchi esa pulni tezroq olish uchun tilxatni yozayotganda yoki tayyor matnni imzolayotganda summaga qaramay imzo qo‘yadi. Keyin tilxatdagi summa sud orqali qarz sifatida talab qilinadi.
Fuqarolik kodeksining 733-moddasiga ko‘ra, qarz oluvchining tilxati qarz shartnomasi yozma tuzilganini tasdiqlaydi. Tilxat majburlab yozdirilgani yoki summa boshqacha bo‘lgani haqida sudda e’tiroz bildirsangiz, buni dalil bilan isbotlashingiz kerak. kun.uz yoritgan sud ishida qarz oluvchi aynan shunday e’tiroz bildirgan, lekin isbotlay olmagan, sud esa da’voni qanoatlantirgan.
🚩 Mana bu holatlarda ehtiyot bo‘ling:
- qarz beruvchi tilxatni o‘zi tayyorlab kelib, “shunchaki tartib uchun” imzo qo‘yishingizni so‘raydi;
- tilxatdagi summa qo‘lingizga olayotgan puldan ancha katta;
- pulni sanab berishdan oldin tilxatni imzolashga shoshiradi;
- pul naqd beriladi, yonida guvoh yo‘q, hech qanday iz qolmaydi;
- summa faqat raqamda yozilgan.
🛡 O‘zingizni shunday himoya qilasiz:
- tilxatga qo‘lingizga olgan summani raqam va so‘z bilan yozib, sana va qaytarish muddatini ham ko‘rsating;
- imzolashdan oldin har bir so‘zni o‘zingiz o‘qib chiqing, bo‘sh yoki chala to‘ldirilgan qog‘ozga hech qachon imzo chekmang;
- pulni kartaga o‘tkazib berishni so‘rang, shunda bank hisobida haqiqiy summa ko‘rinib turadi;
- pulni sanab olayotganda yoningizda ishonchli odam, yaxshisi ikki guvoh bo‘lsin, iloji bo‘lsa, jarayonni videoga olib qo‘ying;
- qarzni qaytarganda ham kartaga o‘tkazib, tilxatni qaytarib oling yoki unga “to‘liq to‘landi” deb yozdirib, imzo qo‘ydiring;
- summa katta bo‘lsa, imzolashdan oldin huquqshunos yoki notarius bilan maslahatlashib oling.
Agar allaqachon imzolab qo‘ygan bo‘lsangiz, qarz beruvchi sudga murojaat qilishini kutib o‘tirmang. Pul qanday berilganini ko‘rsatadigan hamma izlarni (bank o‘tkazmalari, yozishmalar, guvohlarning ismlari) darhol saqlab qo‘yib, huquqshunosga murojaat qiling. Firibgarlik haqida ichki ishlar organlariga ariza berishingiz ham mumkin.