Sun'iy intellekt huquqshunoslikda yangi yo'nalishlar ochmoqda
AQSh va Britaniyaning yirik yuridik firmalarida ish jarayoni o'zgarib qoldi. Advokat hujjatga qo'l qo'yishdan oldin, sun'iy intellekt allaqachon yuzlab sud qarorini ko'rib chiqqan, shartnomalardagi xavfli bandlarni belgilab qo'ygan bo'ladi.
Thomson Reuters tadqiqotiga ko'ra, sun'iy intellektdan samarali foydalanadigan yuristlar yiliga taxminan 240 soat, ya'ni deyarli olti ish haftasi tejalishi mumkin.
Ko'pchilik shu raqamni ko'rsa, o'sha savolni beradi: "Unday bo'lsa, huquqshunoslik o'qishning foydasi nima?" Aniqroq savol esa boshqacha: kelajakda qanday yuristlar kerak bo'ladi?
Sun'iy intellekt katta hajmdagi ma'lumotlarni tez tahlil qiladi. Lekin sudda tomonlarni himoya qilish, murakkab nizoda strategik qaror topish, mijozga vaziyatni insoniy tilda tushuntirish, bular baribir inson qo'lida qolmoqda. Bankomatlar paydo bo'lganida ham bank xodimlari saqlanib qoldi, ularning vazifalari murakkab moliyaviy maslahatga siljidi. Huquqshunoslikda ham xuddi shunday bo'layapti.
Qaysi yangi yo'nalishlar paydo bo'lmoqda?
Yevropa Ittifoqi 2024-yilda sun'iy intellektni tartibga soluvchi maxsus qonun qabul qildi. Bu qonun sun'iy intellekt tizimlarini xavf darajasiga qarab tasniflaydi va fuqarolar huquqlarini himoya qilishga qaratilgan. AQSh, Singapur va Janubiy Koreya ham o'z yondashuvlarini ishlab chiqmoqda. Bunday hujjatlarni tayyorlash, ularning bajarilishini kuzatish uchun kimlar kerak? Yuridik texnologiyalar, kiberhuquq, shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish va algoritmik javobgarlik sohasidagi mutaxassislar. Hozircha bunday kadrlar dunyo bo'yicha ham, O'zbekistonda ham juda oz.
Mamlakatimizda elektron sudlov va raqamli davlat xizmatlari bosqichma-bosqich kengaymoqda. Bir kun sun'iy intellekt xato qaror qabul qilsa, javobgarlik kimning zimmasida bo'ladi? Shaxsiy ma'lumotlar qanday himoya qilinadi? Bu savollarga tayyor javob beradigan huquqshunoslar hozircha kamyob.
Sun'iy intellekt vositalarini bilish kasbiy afzallik berib qoladi. Lekin tahliliy fikrlash, muloqot va murakkab masalalarni strategik ko'rish ko'nikmalariga alohida e'tibor zarur. Takrorlanuvchi ishlarni texnologiya o'z zimmasiga olmoqda, murakkab qarorlar esa baribir inson qo'lida.
