Bilim Hack

O'smir va ota-ona shifokorga odatda turli ruhiy muammolar haqida gapiradi, shu bois tadqiqotchilar ikkalasidan ham so'rashni maslahat beradi

Diagnostik savollarga berilgan javoblarga ko'ra o'smirda ruhiy buzilish chiqsa, bu xulosa ko'pincha faqat bir tomonning, ya'ni o'smirning o'zi yoki ota-onasining javobidan kelib chiqadi. Bunday natijani Kaliforniya universiteti San-Diyego tibbiyot maktabi tadqiqotchilari va ularning hamkasblari olgan. Ish JAMA Psychiatry jurnalida 2026-yil 11-noyabrda chop etildi.

Olimlar 9 yoshdan 17 yoshgacha bo'lgan 11 868 nafar o'smir hamda ularning ota-onasi yoki boshqa vasiylari ma'lumotlarini tahlil qildi. Ma'lumotlar ABCD tadqiqotida yig'ilgan. Bu AQShda bolalar miyasi va xulq-atvori qanday rivojlanishini kuzatib boradigan eng yirik uzoq muddatli tadqiqot. O'smirlar va kattalarga bir xil diagnostik savollar alohida-alohida berildi. Har birining javobiga qarab DSM-5 qo'llanmasi bo'yicha tashxis qo'yilib, keyin tashxislar bir-biriga mos kelish-kelmasligi solishtirildi.

Taxminan 65 dan 98 foizgacha holatda tashxis faqat bir tomonning javobidan kelib chiqqan. Bu ulush tashxis turi va yoshga bog'liq.

O'smirlar quyidagi muammolar haqida ota-onasiga qaraganda ko'proq xabar bergan:

  • katta depressiv buzilish;
  • uyqu bilan bog'liq muammolar;
  • psixoaktiv moddalar iste'mol qilish;
  • o'z joniga qasd qilish haqidagi o'ylar va urinishlar;
  • o'z joniga qasd qilish niyatisiz o'ziga zarar yetkazish.

Yoshi kattalashgan sari o'smirlar depressiya haqida tobora ko'proq gapirgan, ota-onalar esa bu haqda aytmagan.

Ota-onalar quyidagi muammolar haqida farzandiga qaraganda ko'proq xabar bergan:

  • xulq-atvor buzilishlari;
  • ovqatlanish xulqi buzilishlari;
  • umumlashgan va ijtimoiy xavotir.

Bu tashxislar bo'yicha ota-onalar bolalar kichikligida ulardan eng ko'p o'zib ketadi, yillar o'tgani sayin bu farq qisqaradi. Umuman olganda, o'smir ulg'aygan sari uning va ota-onasining javoblari ko'proq mos keladi, ammo mos kelgan holatlar baribir kam.

Tadqiqot muallifi, Kaliforniya universiteti San-Diyego tibbiyot maktabining psixiatriya dotsenti Layka Aginaldo bu farqni shunday izohlaydi: o'smirlar ko'proq ichki, yashirin kechinmalari haqida gapirsa, ota-onalar ko'pincha tashqaridan ko'rinib turgan muammolarni aytadi.

Mualliflarning xulosasi shunday: o'smirni psixiatrik tekshiruvdan o'tkazayotgan mutaxassis faqat ota-onaning so'ziga tayanib qolmasdan, o'smirning o'zidan ham so'rab-surishtirishi kerak. Aginaldo shunday deydi:

> O'z joniga qasd qilish haqidagi o'ylar, o'ziga zarar yetkazish, moddalar iste'moli va uyqu masalasida ota-onalarning aksariyati farzandi bunday muammoga duch kelayotganini aslida bilmaydi. Shuning uchun o'smirdan ham, ota-onadan ham so'rash kerak. Faqat bittasidan so'rasangiz, yordamga muhtoj o'smirni ko'rmay qolib, erta bosqichda choralar ko'rishga ulgurmasligingiz mumkin.

Keyingi bosqichda olimlar bunday tafovutlar nimaga bog'liqligini hamda ular o'smirlarning psixiatrik yordam olishiga va davolanish qanday yakunlanishiga ta'sir qiladimi-yo'qmi, shuni aniqlamoqchi.

O‘xshash maqolalar

Yangi maqolalar Telegram kanalimizda birinchi bo‘lib chiqadi

@bilim_hack
← Ota-onalar uchun