Bilim Hack

Akkauntlaringiz va pulingizni himoya qiladigan to'rt qadam

Akkaunt buzilishi deyarli har doim bir xil boshlanadi: odam havolaga bosadi yoki hamma joyda bitta parol ishlatadi. Yaxshi tomoni shundaki, bir nechta oddiy odat bundan himoya qiladi. AQShning kiberxavfsizlik agentligi CISA o'zining Secure Our World kampaniyasida bu odatlarni to'rt qadamga jamlagan. Quyida ularni tartib bilan keltiramiz.

🔑 1-qadam. Har bir akkaunt uchun uzun va alohida parol

O'nlab murakkab parolni yodda saqlashning iloji yo'q. Shu bois CISA parol menejeridan foydalanishni maslahat beradi: bu dastur uzun tasodifiy parollarni o'zi o'ylab topib, saqlab qo'yadi. Sizga faqat bitta asosiy parolni eslab qolish kifoya. Uni uzun va o'zingiz yodda tuta oladigan qilib tuzing. Parol menejerining o'zini ham ikki bosqichli tekshiruv bilan himoyalang.

Asosiy qoida: bitta parol faqat bitta akkaunt uchun. Biror saytdagi parolingiz sizib chiqsa, qolgan akkauntlaringiz yopiqligicha qoladi.

📲 2-qadam. Ikki bosqichli tekshiruvni yoqing

Bu paroldan keyingi ikkinchi qulf: SMS kod, barmoq izi yoki boshqa tasdiq. Parolingizni o'g'irlashsa ham, ikkinchi bosqichsiz akkauntingizga kira olishmaydi. CISA uni imkoni bor hamma joyda yoqishni maslahat beradi. Uch joydan boshlang:

  • elektron pochta, chunki qolgan hamma akkauntlarning paroli aynan pochta orqali tiklanadi
  • bank va to'lov ilovalari
  • ijtimoiy tarmoqlar va messenjerlar

Telegramda buni shunday qilasiz: «Sozlamalar» → «Maxfiylik» → «Ikki bosqichli tekshiruv». Qo'shimcha parol o'rnatasiz, shundan so'ng yangi qurilmadan kirganingizda SMS kod bilan birga shu parol ham so'raladi. Parolni unutib qo'ysangiz, kirishni tiklay olishingiz uchun zaxira elektron pochta qo'shing. Pochtaning o'zini ham kuchli parol bilan himoyalang. Telegramga passkey orqali ham kirishingiz mumkin: barmoq izi, yuz skaneri yoki qurilmaning PIN-kodi bilan, SMS kodsiz.

CISA tasdiqlash usullari orasida fishingga qarshi eng ishonchlisi deb FIDO standartidagi kalitlarni ataydi (passkey ham shu oilaga kiradi). Xizmat shunday imkoniyatni taklif qilsa, rozi bo'ling.

🎣 3-qadam. Bosishdan oldin o'ylang

Fishing deb sizdan parol, SMS kod yoki karta ma'lumotlarini aldab olishga urinadigan xabarga aytiladi. Bunday xabar xat, messenjer yoki SMS orqali kelib, ko'pincha shoshiltiradi: «zudlik bilan», «akkauntingiz bloklanadi», «siz yutib oldingiz». Bunday paytda:

  • kutilmagan xabarlardagi havolalarga o'tmang
  • o'zingiz ishonmaydigan sayt va ilovalarga karta ma'lumotlari yoki parollarni kiritmang
  • SMS kodni hech kimga aytmang, hatto «bank xodimi» so'rasa ham
  • xabar shubhali tuyulsa, kerakli sayt yoki ilovani o'zingiz ochib, hammasini o'sha yerda tekshiring

🔄 4-qadam. Dasturlarni yangilab turing

Yangilanishlar telefon va ilovalarda topilgan zaif joylarni yopadi. Kechiktirib yurmaslik uchun avtomatik yangilanishni yoqib qo'ying.

Bir kechada faqat bittasiga ulgursangiz, pochta va Telegramda ikki bosqichli tekshiruvni yoqing. Bunga bir necha daqiqa ketadi.

O‘xshash maqolalar

Yangi maqolalar Telegram kanalimizda birinchi bo‘lib chiqadi

@bilim_hack
← Havfsizlik